İki ağırlık, tek merkez
Forkliftin kendi ağırlık merkezi ile taşınan yükün ağırlık merkezi birlikte değerlendirildiğinde ortaya tek bir "birleşik" ağırlık merkezi çıkar.
Cilt 2 · Forklift ve Depo Ekipmanları
Forklift Stabilite Üçgeni ve Ağırlık Merkezi
Bir forklift otomobil gibi dört köşesinden değil, üç temas noktasından desteklenir. Devrilme, bu üç noktanın oluşturduğu görünmez üçgenin dışına çıkan bir ağırlık merkezinin sonucudur.
Bu maddede stability triangle, combined center of gravity, ön ve yanal devrilme hatları ile yük momenti ve karşı ağırlık ilişkisini teknik çizimlerle ele alıyoruz.
PAYYU MATCH Teknik Çizim
Üç Temas Noktası, Bir Üçgen
Temel Prensip
Dört teker değil, üç temas noktası
Standart bir counterbalance forkliftte arka aks, aracın gövdesine tek bir merkezi pivot ile bağlıdır. Bu sayede arka teker düzensiz zemine uyum sağlar, ama pivot noktası devrilmeye karşı sabit bir köşe gibi direnç göstermez.
Bu yüzden forklift dört köşeden değil, iki ön teker ile arka aks pivot noktasının oluşturduğu üç noktadan desteklenir. Bu üç nokta bir üçgen tanımlar.
Combined Center of Gravity nedir?
KRİTİK NOKTA
Stabil kalan şey yük değil, bu birleşik merkezdir
Üçgenin içinde kalması gereken ne forkliftin kendisi ne de yüktür; ikisinin birlikte oluşturduğu combined center of gravity'dir.
Ön Devrilme
Ön aks hattı: en çok bilinen devrilme hattı
İki ön tekeri birleştiren çizgi, forkliftin en sık karşılaşılan devrilme hattıdır. Yük ağırlaştıkça, yük merkezi (load center) ileri kaydıkça veya yük kaldırma yüksekliği arttıkça combined CG bu hatta yaklaşır.
CG bu hattı geçerse forklift öne doğru devrilir. Bu nedenle nominal kapasite her zaman belirli bir yük merkezi mesafesiyle birlikte tanımlanır; tek başına "kg" değeri yeterli bir bilgi değildir.
Yanal Devrilme
Ön teker ile arka pivotu birleştiren hatlar
Üçgenin diğer iki kenarı yanal devrilme hatlarıdır. Bu hatlar; dönüş sırasında oluşan yanal ivme, eğimli zemin veya yüksekte taşınan yükün yan tarafa kayması gibi durumlarda devreye girer.
Yük ne kadar yüksekte taşınırsa, combined CG de o kadar yükselir. Yüksekte duran bir ağırlık merkezi, dönüş sırasındaki yanal ivmeye karşı daha az tolerans bırakır.
Yük Momenti ve Karşı Ağırlık
Basitleştirilmiş bir kaldıraç mantığında yük, ön aksı fulcrum kabul eden bir momentum yaratır. Forkliftin arkasındaki karşı ağırlık (counterweight) bu momenti dengeleyecek şekilde tasarlanır.
Yük ağırlığı, yük merkezi mesafesi veya ataşman ağırlığı arttığında yük momenti büyür. Combined CG bu değişime göre ön devrilme hattına yaklaşır veya uzaklaşır.
Bu diyagram kavramsal bir basitleştirmedir; gerçek stabilite hesabı üreticinin nameplate verisine ve ilgili ISO 22915 test sonuçlarına dayanır.
Yük ağırlığı
Arttıkça CG ön devrilme hattına yaklaşır.
Yük merkezi (x)
Yük merkezi ileri kaydıkça moment kolu uzar.
Kaldırma yüksekliği
CG yükseldikçe yanal devrilmeye tolerans azalır.
Dönüş hızı
Yanal ivme büyüdükçe CG kenar hattına yaklaşır.
Zemin eğimi
Eğim, etkin yerçekimi yönünü ve CG konumunu değiştirir.
Ataşman ağırlığı
Nominal kapasiteye ek moment ve ağırlık merkezi kayması getirir.
Nameplate İlişkisi
Stabilite, kapasite plakasının arkasındaki gerçek veridir
Forkliftin nominal kapasite plakasındaki "kg" ve "yük merkezi mm" değerleri, üreticinin ISO 22915-2 testleriyle doğruladığı stabilite sınırının özetidir.
Farklı bir ataşman, farklı bir yük merkezi veya farklı bir kaldırma yüksekliği kullanıldığında bu sınır değişir; bu durumda residual capacity hesabına ve üreticinin resmi verisine başvurulmalıdır.
Teknik Referans
Standartlar ve Teknik Kaynaklar
Bu içerikte kullanılan teknik bilgiler aşağıdaki standartlar ve yayınlanmış teknik kaynaklarla ilişkilendirilmiştir.
Standart
ISO 5053-1:2020
Durum: Yayımlanmış · Edition 3 · Haziran 2026'da yeniden teyit edilmiş
Industrial trucks — Vocabulary — Part 1: Types of industrial trucks
Bu sayfadaki kullanım: Counterbalanced truck tanımının ve stabilite terminolojisinin temel referansı.
Standart
ISO 22915-1:2024
Durum: Yayımlanmış · Edition 3 · 2024
Industrial trucks — Verification of stability — Part 1: General
Bu sayfadaki kullanım: Stabilite doğrulamasının genel test kriterleri ve terminolojik çerçevesi (combined centre of gravity dahil).
Standart
ISO 22915-2:2018
Durum: Yayımlanmış mevcut edisyon
Industrial trucks — Verification of stability — Part 2: Counterbalanced trucks with mast
Bu sayfadaki kullanım: Mastlı counterbalance forkliftler için ön ve yanal stabilite testlerinin doğrudan referansı.
Standart
ISO 3691-1:2011
Durum: Yayımlanmış mevcut sürüm · Edition 2 FDIS aşamasında
Industrial trucks — Safety requirements and verification — Part 1: Self-propelled industrial trucks
Bu sayfadaki kullanım: Self-propelled counterbalance forkliftlerin genel güvenlik gerekliliklerine ilişkin referans; stabilite testleriyle birlikte değerlendirilir.
Teknik Kaynak
VDI 2198 · 2019-11
Durum: VDI guideline · Kasım 2019
Type sheets for industrial trucks
Bu sayfadaki kullanım: Nominal kapasite, yük merkezi ve ağırlık verilerinin ortak technical data sheet yapısında tanımlanmasının referansı.
Son teknik kaynak kontrolü: Eylül 2026
Sonraki konu
Dinamik Stabilite: Hız, Dönüş ve Frenleme →Yanal ivme, ani yön değişimi, frenleme, eğim ve yüksek yükle hareketin stabilite üzerindeki etkisini inceleyelim.